De wethouder over stijgende kosten voor jeugdhulp

Steeds meer kinderen krijgen een vorm van jeugdhulp, zowel in Gouda als in de rest van Nederland. Mede hierdoor stijgen de kosten voor jeugdhulp. Wat is er aan de hand? Wethouder Corine Dijkstra vertelt over de oorzaken en wat de gemeente eraan doet.

Een meisje van 11 dat hulp krijgt bij dyslexie. Een gezin dat opvoedondersteuning krijgt. Een jongen van 14 die naar een zorgboerderij gaat, omdat hij door zijn problemen niet naar school kan. 2 zusjes die door de rechter uit huis zijn geplaatst en nu in een gezinshuis wonen. Het zijn allemaal voorbeelden van “Jeugdhulp”.  In Nederland heeft 1 op de 8 kinderen een vorm van Jeugdhulp. In Gouda is dat 1 op de 7.

Wethouder Dijkstra: “Sinds 2015 is er een nieuwe wet en zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdhulp. Voor die tijd was de provincie verantwoordelijk, naast de zorgverzekeraar en het Rijk (jeugdreclassering). Bij de overgang werd 15% bezuinigd en zijn er dingen veranderd. Daarnaast zien we dat veranderingen in de maatschappij zorgen dat jongeren eerder in de problemen komen. Al met al zien we een flinke stijging van de kosten, in 2019 was dat in Gouda 19%. We merken dat meer kinderen gebruik maken van jeugdhulp en dat de gemiddelde kosten per jeugdige flink stijgen. Dat laatste steeg in 2019 met 17%.”

Jeugdhulp uitgebreider

“Gemeenten moeten jeugdigen helpen bij opgroei- en opvoedingsondersteuning. Maar er is niet beschreven welke hulp daar precies onder valt. In de vorige wet was duidelijker wat er van ouders zelf werd verwacht. De jeugdhulp is daarom nu veel uitgebreider dan vroeger. We moeten heel verschillende hulp bieden: van een dyslexieonderzoek op de basisschool tot specialistische geestelijke gezondheidszorg. Bovendien betaalden ouders voor 2015 een eigen bijdrage. Sinds de overgang naar de gemeenten is de hulp gratis, zodat deze voor elk kind bereikbaar is. Dat is heel mooi, maar hierdoor is er geen drempel. Daarnaast komt 70% van de jeugdhulp vanuit verwijzingen door jeugdbescherming, rechtbanken en huisartsen.  Als gemeente hebben we hier weinig grip op, maar we moeten de kosten wel betalen.”

Dit is een taartdiagram met daarin de globale verdeling verwijzers van jeugdhulp
Hierboven ziet u een taartdiagram met de globale verdeling van verwijzers naar jeugdhulp. Het grootste gedeelte van de jeugdhulp komt vanuit verwijzingen door een gecertificeerde instelling of rechter, de gemeente: sociaal team en huisartsen. Andere verwijzers zijn een medisch specialist of jeugdarts. Een klein deel van de jeugdhulp wordt geboden zonder verwijzing.

Toegankelijk en dichtbij

“De hulp moest makkelijker bereikbaar en dichterbij de mensen komen. Met de gedachte dat als je eerder zorg biedt, je zwaardere problemen voorkomt. Gouda heeft daarom de afgelopen jaren in 3 wijken Sociale Teams opgezet en aansluiting gezocht bij de scholen. Bovendien zijn er meer mogelijkheden gekomen om zorgen rond kinderen en gezinnen te melden, zoals Veilig Thuis. Ik vind het belangrijk dat ouders ergens met hun zorgen terecht kunnen. Veel kinderen en hun ouders zijn door de jeugdhulp echt verder geholpen. Tijdens gesprekken met Jeugdhulpmedewerkers merk ik de buitengewone betrokkenheid van deze professionals. Bij ingewikkelde gezinssituaties is de druk hoog. Wanneer doe je het goed? Wat is nog veilig? Wat als het misgaat?”

Meer en zwaardere zorg

“De betere bereikbaarheid van de hulp zorgt echter ook dat ‘gewone’ opvoedvragen jeugdhulpvragen worden. Bij afwijkend gedrag wordt nu sneller jeugdhulp ingeschakeld. Maar een kind dat bijvoorbeeld tijdelijk in zichzelf is gekeerd, heeft niet altijd een diagnose nodig. Niet alle kleine zorgen worden groot en de problemen liggen niet altijd bij het kind zelf. Soms zijn jeugdproblemen beter aan te pakken via goede zorg of begeleiding voor de ouders. Ook de wetgever ziet problemen nu anders. Vroeger ging kindermishandeling alleen om seksueel misbruik en fysiek geweld. Nu valt daar veel meer onder, zoals verwaarlozing en het niet geven van noodzakelijke hulp, medische zorg en onderwijs. Hierdoor zien we dat er steeds meer of zwaardere zorg wordt ingezet.“

De betere bereikbaarheid van de hulp zorgt echter ook dat ‘gewone’ opvoedvragen jeugdhulpvragen worden. Bij afwijkend gedrag wordt nu sneller jeugdhulp ingeschakeld.

Maatschappij verandert

“Maar er is meer dan alleen de nieuwe wet. De maatschappij zelf verandert ook sterk. De jeugd ervaart prestatiedruk in het onderwijs. Heeft concentratieproblemen door een teveel aan ‘prikkels’. De sociale media zorgen voor een druk om gelukkig te zijn. Alles is bereikbaar en als je niet gelukkig bent dan ligt dat aan jezelf. We zien steeds meer jongeren met vragen rond zingeving. Daarnaast hebben veel jongeren te maken met ingewikkelde gezinssituaties of problematische echtscheidingen. Ook dat vergroot de vraag.

Oplossingen in Gouda

“Ons doel is om het aantal kinderen dat jeugdhulp krijgt terug te brengen van 1 op 7 naar 1 op 8. En om zware zorg alleen in te zetten als dat echt nodig is. In Gouda loopt hiervoor bij een aantal huisartsenpraktijken een proef ‘Consulent Kind & Jeugd bij de huisarts’. De consulenten helpen kinderen en jongeren met psychische of gedragsproblemen. Ze hebben veel kennis van de jeugdzorg, meer tijd om door te vragen en kunnen maatwerk beter inzetten. Als gemeente kijken we breder naar een gezin dat om hulp vraagt. Soms is er meer aan de hand, bijvoorbeeld door schulden, een vechtscheiding of geestelijke problemen bij de ouder(s). Dan kun je daar beter eerst naar kijken. Hiervoor willen we nog beter samenwerken met andere organisaties. Vanuit het programma ‘Gewoon thuis jeugd’ blijven kinderen onder begeleiding thuis wonen, in plaats van in een jeugdzorginstelling. Ook zijn er mooie initiatieven zoals steunouders, waarbij mensen een gezin vrijwillig ondersteunen tot het weer beter gaat.”

Als gemeente kijken we breder naar een gezin dat om hulp vraagt. Soms is er meer aan de hand, door schulden, een vechtscheiding of geestelijke problemen bij de ouder(s).

Afspraken in de regio

“Regionaal hebben we het programma ‘Sturen op kosten’. Hierin kijken we samen met zorgaanbieders naar onder andere kwaliteit en doorlooptijd van hulp. Ook stellen we maxima in voor budgetten. Daarnaast maken we regionaal afspraken over bijvoorbeeld afstemming met het passend onderwijs. We kopen in Gouda de zorg in, samen met de 5 gemeenten van Midden-Holland en we sluiten daarbij contracten voor meerdere jaren af. Zo verlagen we de druk en kosten bij de zorgaanbieders.”

Aandringen bij het rijk

“Ik maak me sterk voor aanpassingen in de huidige wetgeving. Samen met de Verenging van Nederlandse Gemeenten (VNG) dringt Gouda bij het Rijk aan om aandacht te houden voor de problemen en om duidelijker te begrenzen welke hulp voor wie nodig is. Samen met de omliggende gemeenten hebben we extra geld aangevraagd bij het Rijk. Voor Gouda gaat het om 24,6 miljoen euro voor de komende jaren. Ik wil geld inzetten daar waar het nodig is. Daar ben ik voor als wethouder Jeugd.”

We willen dat iedereen die hulp nodig heeft, deze ook krijgt. Juist daarom is het  belangrijk om iets aan de stijgende kosten te doen.

Samen werken aan oplossingen

“We willen dat iedereen die hulp nodig heeft, deze ook krijgt. Juist daarom is het  belangrijk om iets aan de stijgende kosten te doen. De gemeente kan dit echter niet alleen. We moeten dit samen doen met huisartsen, sociale teams, het onderwijs, zorgaanbieders en ervaringsdeskundigen. Als gemeente zijn we daarom actief om al deze partijen bij elkaar te brengen en oplossingen te vinden.”

Grafiek van de kostenontwikkelingen jeugdhulp van 2016 tot 2019
Hierboven ziet u een lijngrafiek met de kostenontwikkelingen jeugdhulp van 2016 tot 2019. De kosten voor jeugdhulp zijn gestegen. In 2016 waren de kosten ongeveer 15,4 miljoen euro, in 2017 zo’n 17,6 miljoen euro, in 2018 iets meer dan 18,3 miljoen euro en in 2019 bijna 20,2 miljoen euro.